Dit stelt FNV Bondgenoten. De vakbond krijgt met regelmaat vragen over problemen met betrekking tot de inzetbaarheid voorgelegd.
Onbeperkte flexibiliteit
Het lijkt of de bedrijven willen dat medewerkers eindeloos flexibel zijn en dus zeven dagen per week inzetbaar gedurende alle uren van de dag. Voor zover de CAO hier nog beperkingen aan stelt, proberen de werkgevers bij elke CAO-onderhandeling deze beperkingen weg te werken, aldus FNV Bondgenoten.
Bedrijven als V&D, de Bijenkorf en HEMA hebben het zogenoemde arbeidscontractenstelsel ingevoerd (ACS) of het Rekening Courant systeem (RC). In deze regelingen staat dat de medewerker altijd inzetbaar is met daarbij een aantal beperkingen. FNV Bongenoten heeft de belangrijkste punten uit deze regelingen op een rij gezet.
Thema’s:
1. werken op zon- en feestdagen;
2. werken voor of na de openingstijd van de winkel;
3. werken op veel dagen per week en telkens maar een paar uur;
4. werken op dagen of uren waarvan je al bij aanvang dienstverband hebt laten weten dan niet beschikbaar te zijn;
5. thuis moeten blijven ook nadat je rooster al is vastgesteld / naar huis gestuurd worden.
1. Het werken op zon en feestdagen
Je mag niet vaker dan 13 zondagen ingeroosterd worden (V&D maximaal 6), tenzij je vrijwillig op meer zondagen beschikbaar bent. Dit betekent dat je tot twee weken van tevoren nooit zeker weet of je op een bepaalde zondag vrij zal zijn. Een lijstje indienen waarop zondagen staan waarop je in de komende periode niet kan komen werken helpt, maar alleen als de planner er echt rekening mee wil houden. Alleen al vanuit fatsoensoverwegingen zou hij dit moeten doen.
In het ACS en RC wordt heel vaak gesteld dat er ‘in overleg’ gepland zal worden. En dat er rekening gehouden zal worden met zorgtaken en sociale verplichtingen van de medewerker. Schokkende wijzigingen worden zoveel mogelijk vermeden.
Door steeds terugkerende klachten bij FNV Bondgenoten, concludeert de vakbond dat er vaak geen sprake is van overleg en dat zorgtaken en sociale verplichtingen vaak genegeerd worden. Daarom adviseert de vakbond om te proberen bij het maken van de (half) jaarlijkse planning (flexformulier) vast te leggen op welke zon- en feestdagen je in de komende periode niet beschikbaar bent. Gebruikelijk in veel bedrijven is het vastleggen van de vaste vrije dagen zonder dat er afspraken gemaakt worden over beschikbaarheid op zon- en feestdagen. Aan de afspraken moet de werkgever zich houden. Bedenk wel dat dit geen blijvende afspraken zijn. Ze lopen tot het moment waarop het nieuwe formulier voor de volgende periode aan je wordt voorgelegd.
Feestdagen
Op feestdagen werken kun je niet weigeren. In de CAO’s staat niet dat je dat kan. HEMA roosters alleen vrijwilligers in op feestdagen. Bij sommige bedrijven stelt soms de OR de voorwaarde dat je niet verplicht kan worden om te werken op een bepaalde feestdag als haar om instemming gevraagd wordt met een wijziging van de werktijden. Informeer bij onduidelijkheid dus ook altijd even bij de OR of er afspraken gemaakt zijn.
Soms ook bestaat een langjarige gewoonte om niemand verplicht in te roosteren, hoewel de CAO het niet expliciet verbiedt. Vaak staat erin dat de roosters met vrijwilligers gevuld zullen worden, tenzij die er onvoldoende zijn. Dankzij de 100 procent toeslag lukt het vrijwel altijd op vrijwillige basis. Je kunt niet verplicht worden om op meer dan 13 zondagen per jaar inclusief de feestdagen te werken.
2. Werken voor of na sluitingstijd van de winkel
In de regelingen wordt uitgegaan van een winkel die open is. De werktijden zijn daarop gebaseerd. Werken op avonden is dan ook gekoppeld aan de koopavonden en dus ben je niet verplicht te komen werken op andere avonden. Een aantal werkgevers wil meer ruimte en stelt intussen dat je ook verplicht kan worden om te komen werken voor de openingstijd (bijvoorbeeld voor 09.30 uur bijv. of na 19.00 uur, tot 21.00 uur).
FNV Bondgenoten constateert dat er blijkbaar soms ook druk wordt uitgeoefend. Voor zover het op vrijwillige basis gebeurt, is er niet veel op tegen, maar bedenk dat een verplichting voor heel veel werknemers problemen oplevert. ‘s Ochtends moeten er vaak kinderen naar school geholpen worden en rond 18.00 uur wordt vader of moeder echt aan tafel verwacht.
HEMA komt binnenkort met een voorstel tot wijziging van de CAO waarmee ook werken buiten de openingstijden verplicht gesteld kan worden. De werktijden worden in de CAO’s overigens beperkt tot werken tussen 07.00 en 19.00 uur plus koopavonden (Bijenkorf tot 22.00 uur).
3. Werken op veel dagen in de week en op wisselende dagen.
Voor wie een volledige baan heeft (35 of 38 uur) geldt dat zij/hij een vaste vrije dag per week moet hebben, tenzij je daar zelf geen prijs op stelt. Maar we gaan uit van zes werkdagen en dus kan die vaste vrije dag ook de zaterdag zijn. Hoeft niet. Hij moet in overleg met jou vastgesteld worden. Nee zeggen dus, als je het niet met een andere keuze eens bent. Heb je een contract van gemiddeld minder dan 16 uur per week, 838 uur per jaar (Bijenkorf), dan heb je recht op twee vaste vrije dagen per week.
Je mag niet korter dan vier uur per dag ingeroosterd worden (Bijenkorf en HEMA niet korter dan drie uur), niet vaker dan één keer per dag en tenminste twaalf uur per week (V&D).
4. Werken op dagen en uren waarop je niet beschikbaar bent.
In sommige gevallen probeert de werkgever je vaker in te zetten en dus op meer dagen dan gebruikelijk. Of gewoon op heel andere dagen. Gegeven de hiervoor genoemde beperkingen kan dat, als je een contract hebt met een beperkt aantal uren, maar het kan je in grote problemen brengen.
Bijvoorbeeld: je hebt een contract van 15 uur per week en je werkt altijd op dinsdag en donderdag en niet op andere dagen. Als onzeker wordt op welke dagen je zult werken, dan is je privéleven soms direct in gevaar. Dan lukt de opvang van je kinderen niet meer of je hebt een tweede baan en wat gebeurt daar dan mee? HEMA heeft al meerdere keren laten blijken geen boodschap te hebben aan het bestaan van een tweede baan.
Als de werkgever betrokkene geen volledige baan wil bieden dan is het meer dan de moeite waard een conflict over een zaak als deze voor te leggen aan de bond en desnoods de rechter! Deze zaak is overigens niet/niet goed geregeld in de CAO.
In de praktijk blijkt de werkgever het soms genoeg te vinden als hij je meedeelt dat je voortaan op andere dagen moet komen werken en soms voegt hij er ook nog aan toe dat je anders maar een andere baan moet gaan zoeken. Vooral HEMA ging hier in 2009 veel te ver in. Hoezo, rekening houden met zorg taken? Hoezo wijziging van structurele afspraken over je inzetbaarheid alleen in overleg?
FNV Bondgenoten vindt dat als je bij aanvang dienstverband hebt afgesproken dat je nooit op bepaalde dagen beschikbaar bent, dan is de werkgever daaraan gehouden. Dan geldt het ACS/de RC alleen op de overige dagen waarop je vervolgens flexibel inzetbaar bent. Volgens de bond is dit onderdeel van je individuele arbeidsovereenkomst en kan dit alleen veranderen als jij instemt.
Bedenk echter dat de werkgever een dergelijke zaak aan de kantonrechter kan voorleggen en dat deze soms dwars door de gemaakte afspraken heen kan schoffelen! 100 procent zekerheid blijkt niet te bestaan als het om de flex gaat!
Afwijken van langlopende afspraken -afspraken voor onbepaalde tijd- kan volgens de FNV Bondgenoten alleen als jij zelf instemt. Het beste is natuurlijk een schriftelijke individuele overeenkomst, opgemaakt bij je aanname, waarin vermeld staat wanneer je niet inzetbaar bent maar die komen we maar zelden tegen.
Dat van je verwacht mag worden dat je ook op andere tijden dan gebruikelijk ingezet kan worden is waar. Daar dienen ook de flex-formulieren voor per half of per heel jaar. Je privésituatie kan veranderd zijn waardoor je op andere momenten kan werken en dan is alleen het argument ‘geen zin hebben op een andere dag’ niet voldoende. Als de redenen waarom je nooit inzetbaar was op bepaalde dagen nog steeds bestaan dan ben je dus niet inzetbaar op andere dan de overeengekomen dagen.
5. Thuisblijven nadat je rooster is vastgesteld en over eerder naar huis door overmacht
Als de weersvoorspellingen voor de avond heel dreigend zijn, dan besluiten veel bedrijven eerder hun deuren te sluiten. Er komt toch geen klant meer en de reis naar huis wordt voor het personeel te onveilig. Het komt niet vaak voor maar toch. Ook kunnen er andere redenen zijn waardoor je eerder naar huis gestuurd wordt dan wel niet opgeroepen wordt terwijl je wel in het rooster staat.
In deze gevallen moet je werkgever je loon doorbetalen. Het betreft hier ondernemingsrisico’s en die zijn dus niet voor rekening van de werknemer!
