De wereldwijde batterijenmarkt voor zowel mobiliteit als stationaire toepassingen, zoals thuisbatterijen, wordt gedomineerd door Aziatische producenten. Europa kijkt daar met enige jaloezie naar en daarom is in 2017 de European Battery Alliance (EBA) opgericht, om de net opstartende Europese batterijenindustrie een boost te geven.
Sinds de opkomst van eerst hybride en later volledige elektrische auto’s is een wereldwijde batterij-industrie ontstaan. De inmiddels grotendeels op lithium gebaseerde batterijen en accu’s komen vooral uit China, Zuid-Korea en Japan. Dat komt niet alleen doordat China veel grondstoffen verwerkt, maar vooral doordat het land de volledige productieketen vroeg heeft opgebouwd en grootschalig heeft geïnvesteerd in batterijproductie. De Europese auto-industrie heeft zeker in de eerste jaren van deze eeuw alle accu’s en batterijen uit Azië moeten halen.
“Toen de EBA in 2017 startte, was er nauwelijks een Europese batterij-industrie”, vertelt Emma Nehrenheim. Ze is sinds vorig jaar managing director van EBA. Daarvoor was ze werkzaam bij het Zweedse Northvolt, juist een van de bedrijven die in die tijd met veel lef opstartte. Het bedrijf wist in de jaren daarna € 15 miljard aan financiering aan te trekken, mede dankzij grote investeerders als de Europese Investeringsbank (EIB), Volkswagen en Goldman Sachs. En toch wist het Zweedse bedrijf niet te overleven: vorig jaar maart is het bedrijf failliet gegaan.
'Valley of Death'
Dat was volgens Nehrenheim een grote tegenvaller voor Northvolt, maar zeker ook voor de hele Europese batterij-industrie. “Northvolt wist niet door de beruchte ‘Valley of Death’ te komen, ondanks de jaren dat ze actief waren met een megafabriek voor auto-accu’s in Noord-Zweden. Het zorgde aanvankelijk wel voor een gevoel van vertrouwen bij andere Europese batterijproducenten, maar het faillissement gaf wel een knauw.”
Daarnaast zorgde het ervoor dat de EU inzag dat het tijd wordt de Europese batterij-industrie te helpen. En dus stelde de EU afgelopen december € 1,8 miljard beschikbaar om Europese opstartende en opschalende producenten van accu’s en batterijen te ondersteunen. “Dat is heel belangrijk voor de huidige en toekomstige bedrijven in deze sector. Sterker nog: als dit bedrag een of twee jaar eerder beschikbaar was gekomen, had Northvolt nog bestaan”, verzucht Nehrenheim.
De realiteit is dat in Europa de meeste en vooral grootste fabrieken voor batterijen in handen zijn van Chinese en Zuid-Koreaanse producenten, zoals CATL en LG Energy. Die laatste heeft bijvoorbeeld in het Poolse Wrocław een grote fabriek die alleen al goed is voor de helft van LG Energy’s totale productie. Maar de EBA houdt vooralsnog genoeg hoop en ambitie om de droom van een Europese batterij-industrie in leven te houden. “We zijn in Europa al eeuwenlang goed geweest in het opbouwen van industrieën en in het opbouwen en onderhouden van handelsrelaties. Daarnaast willen we dat zeker de laatste decennia op een mensvriendelijke en duurzame manier doen. Daarin onderscheiden we ons van Azië. En niet onbelangrijk: we willen het ook op een steeds innovatievere manier doen, dat past in die Europese aanpak.”
Alternatief voor grafiet
Innovatief is bijvoorbeeld de zoektocht naar andere materialen voor batterijen. Een mooi voorbeeld is de Nederlandse start-up CarbonX, die met een alternatief voor grafiet werkt. Grafiet is cruciaal voor de productie van de anode, een van de twee elektroden in een batterij.
Meer dan 95% van het natuurlijke grafiet komt uit China. CarbonX heeft een materiaal gevonden dat werkt met een energiedichtheid die vergelijkbaar is met die van grafiet. Het kan worden gedolven uit de grond, zoals in China, maar het is ook synthetisch te produceren. Nadeel is wel dat dit laatste proces veel energie kost. CarbonX maakt gebruik van roetolie, een nevenstroom afkomstig van olieraffinaderijen. De productie van ‘carbon black’ verbruikt naar eigen zeggen vijf keer minder energie dan synthetische grafiet.
Crises
Dit soort innovaties vraagt na de start-up dus om een opschaling en verdere ontwikkeling. Want ook CarbonX is een start-up die al sinds 2014 aan de weg timmert. Dus is de € 1,8 miljard van de EU een welkome helpende hand voor dit soort en meer Europese bedrijven (zie kader). “Die EU-ondersteuning is heel goed en fijn, maar niet voldoende”, stelt Nehrenheim.
“We hebben in Europa een lange adem nodig. Of de huidige geopolitieke spanningen en de recente energiecrises daar momenteelt bij helpen, ligt aan hoe we daarna reageren. Want het is niet de eerste energiecrisis die de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden. Denk aan Covid-19 en de Oekraïne-oorlog. De reactie van veel mensen en bedrijven toen die crises voorbij waren, was er eentje zoals van een goudvis: we waren de problemen alweer snel vergeten en gingen weer doen wat we deden. Hopelijk leren we nu wel van deze energiecrisis.”
Een van de mogelijke reacties is dat we zeker in Europa veel meer duurzame energie gaan opwekken. “En dat vraagt om energieopslag, waar batterijen een cruciale rol in spelen. Bovendien zijn Battery Energy Storage Systems (BESS) nodig om het energienet stabiel te houden, zeker in een net met steeds meer duurzaam opgewekte energie. Dus de vraag neemt niet alleen toe voor de auto-industrie, maar zeker ook voor het net en voor thuisbatterijen, dus stationaire systemen”, besluit Nehrenheim.
